“อวัยวะใดมีรูปร่างคล้ายถั่ว ?”

คำตอบคือ “ไต” ซึ่งเป็นอวัยวะที่มีบทบาทสำคัญในการรักษาสุขภาพโดยรวมของร่างกาย

ไตมีหน้าที่เป็นตัวกรองขจัดของเสียและของเหลวส่วนเกินออกจากเลือด ทั้งยังช่วยควบคุมความดันโลหิต ผลิตฮอร์โมน และมีส่วนช่วยผลิตเซลล์เม็ดเลือดแดง

หากไตทำงานผิดปกติ หรือทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ จึงอาจทำให้เกิดภาวะเจ็บป่วยรุนแรงและเสียชีวิตได้

ที่ผ่านมา โรคไตนับเป็นภัยเงียบที่คร่าชีวิตผู้คนนับล้านในแต่ละปี จากข้อมูลทั่วโลกพบว่าในปี 2562 โรคไตเป็นสาเหตุการเสียชีวิตของประชากร 1.4 ล้านคน ซึ่งมีจำนวนเพิ่มสูงขึ้นร้อยละ 20 จากปี 2553 และนับเป็นเป็นสาเหตุการเสียชีวิตสำคัญ 1 ใน 10 ของโลก

โรคไตเรื้อรังเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญของไทย ที่ผ่านมามีแนวโน้มการเสียชีวิตด้วยโรคไตเรื้อรังเพิ่มขึ้น จากปี 2559 ถึงปี 2563 ประมาณการมีผู้เสียชีวิตด้วยโรคไตเรื้อรังปีละ 10,000 คน โดยผู้เสียชีวิตเป็นเพศหญิงมากกว่าเพศชาย

และเพื่อให้คนทั่วโลกตระหนักต่อภัยร้ายจากโรคไต ทุกวันพฤหัสบดีที่ 2 ของเดือนมีนาคม องค์การอนามัยโลก (WHO) จึงกำหนดให้เป็น วันไตโลก (World Kidney Day)

“กินเค็มระวังเป็นโรคไตนะ”

ใช่ การบริโภคเกลือหรือโซเดียมสูงเป็นสาเหตุของโรคไตได้ และยังมีอีกหลายปัจจัยที่ทำให้เกิดโรคไต ทั้งพันธุกรรมและพฤติกรรม

ในปัจจุบันพบว่าสาเหตุหลักของการเกิดไตวายเรื้อรังคือ โรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง และผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคไตหรือโรคอ้วน

นอกจากนี้ ยังมีปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรค อาทิ การใช้ยาแก้ปวดมากเกินไป การรับประทานอาหารแปรรูป ดื่มน้ำไม่เพียงพอ การกินเนื้อสัตว์และกินอาหารที่มีน้ำตาลสูงมากเกินไป การสูบบุหรี่-ดื่มแอลกอฮอล์ ขาดการนอนหลับพักผ่อนอย่างเพียงพอ การนั่งนิ่งเป็นเวลานาน ฯลฯ

ทั้งหมดล้วนเชื่อมโยงกับการเกิดของโรคไต ดังนั้น เพื่อสุขภาพไตที่ดีจึงควรหลีกเลี่ยงพฤติกรรมต่าง ๆ เหล่านี้

หนึ่งในวิธีที่มีประสิทธิภาพมากที่สุดในการป้องกันและชะลอการลุกลามของโรคไตเรื้อรังคือ การเปลี่ยนแปลงอาหาร

การเลือกรับประทานอาหารที่มีพืชเป็นส่วนประกอบหลัก (Plant-based Food) มีประโยชน์ต่อสุขภาพไต ไม่ว่าจะผัก ผลไม้ ธัญพืช และพืชตระกูลถั่ว สามารถช่วยป้องกัน ปรับปรุงการทำงานของไตในผู้ที่เป็นโรคไต และชะลอการลุกลามของโรคไตเรื้อรังได้

- อาหารจากพืชโดยทั่วไปมีโปรตีน โซเดียม และฟอสฟอรัสต่ำ อาหารที่มีโปรตีนสูงสามารถเพิ่มภาระงานของไต ขณะที่อาหารที่มีโซเดียมสูงอาจทำให้ความดันโลหิตสูง ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงทั่วไปสำหรับโรคไต ส่วนผู้ที่เป็นโรคไตเรื้อรัง ประสิทธิภาพในการขับฟอสฟอรัสจะลดลง ทำให้เกิดการคั่งของฟอสฟอรัสในเลือดได้ จำต้องควบคุมระดับฟอสฟอรัสในเลือดให้เหมาะสม

- อาหารจากพืชอุดมไปด้วยใยอาหาร วิตามิน แร่ธาตุ สารต้านอนุมูลอิสระ สามารถช่วยลดการอักเสบ ปรับปรุงสุขภาพหัวใจและหลอดเลือด และลดความเสี่ยงในการเกิดโรคเรื้อรังอื่นๆ เช่น เบาหวานและโรคอ้วน ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงของโรคไตวายเรื้อรัง

บางด้านของอาหารแพลนต์เบส

แม้ว่าการรับประทานอาหารที่มีพืชเป็นหลักจะเป็นประโยชน์ต่อโรคไต แต่ก็มีบางสิ่งที่ต้องระวังคือ

- อาหารจากพืชบางชนิดมีโพแทสเซียมสูง ซึ่งอาจสร้างปัญหาสำหรับผู้ที่เป็นโรคไตเรื้อรังระยะลุกลาม

- อาหารจากพืชอาจมีสารอาหารบางอย่างต่ำ เช่น วิตามินบี 12 ธาตุเหล็ก และแคลเซียม จึงต้องให้แน่ใจว่าได้รับสารอาหารเหล่านี้อย่างเพียงพอ

- ผลิตภัณฑ์จากพืชบางชนิด เช่น เนื้อสัตว์ทดแทน ชีสวีแกน ฯลฯ อาจมีโซเดียมและสารเติมแต่งในปริมาณสูง ต้องอ่านฉลากและเลือกอย่างระวัง

- ควรเน้นบริโภคอาหารจากพืชที่ไม่ผ่านการแปรรูป

- สำหรับผู้มีปัญหาสุขภาพควรอยู่ในการดูแลของนักโภชนาการหรือผู้เชี่ยวชาญ

โรคไตนับว่าเป็นภัยเงียบซึ่งส่งผลกระทบต่อผู้คนนับล้าน ถึงเวลาแล้วที่เราจะทำลายความเงียบนั้น แล้วหันมาให้ความสำคัญ

ทุกคนสามารถดูแลรักษาป้องกันสุขภาพไตด้วยตัวเองได้ ด้วยความพยายามเพียงเล็กน้อยในวันนี้ สามารถช่วยรักษาสุขภาพไตของเราได้ในระยะยาว มาทำดีกับไตของเรากันเถอะ !

https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1308820220905025852.pdf

https://www.kidney.org/content/10-common-habits-that-may-harm-your-kidneys

https://www.kidney.org/atoz/content/plant-based

https://www.kidney.org/atoz/content/what-plant-based-diet-and-it-good-kidney-disease